Үй жинағанда қолданатын жуғыш зат, бас ауруына ішетін дәрі, ас үйдегі газ немесе ауыл шаруашылығында пайдаланылатын химиялық препараттар – күнделікті өмірімізде жиі кездесетін заттар. Олардың әрқайсы дұрыс пайдаланылған жағдайда тұрмысты жеңілдетеді. Алайда қауіпсіздік талаптары сақталмаса, денсаулыққа елеулі зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан химиялық заттармен жұмыс істегенде сақтықты екінші орынға ысыруға болмайды. Қауіпсіздік ережелерін сақтау – адам денсаулығын қорғаудың маңызды шарты.
Химиялық улану – улы химиялық заттардың адам ағзасына түсуінен туындайтын қауіпті жағдай. Улы заттар ағзаға бірнеше жолмен енуі мүмкін. Адам оны тыныс алу жолдары, асқазан-ішек жолдары немесе тері арқылы қабылдауы ықтимал. Ал уланудың салдары химиялық заттың түріне, оның мөлшеріне және ағзаға түсу жолына байланысты әртүрлі болады. Сондықтан «тұрмыстық зат қой» немесе «дәрі болған соң зияны жоқ» деп қарау дұрыс емес. Кез келген химиялық затты қолданғанда оның нұсқаулығы мен қауіпсіздік талаптарын сақтау қажет.
Тұрмыста химиялық улануға көбіне тазалау және жуғыш құралдарды дұрыс пайдаланбау, дәрі-дәрмектерді мөлшерден тыс қабылдау, улы газдардың әсеріне ұшырау себеп болады. Қауіп тек үймен шектелмейді. Ауыл шаруашылығында қолданылатын пестицидтер мен тыңайтқыштармен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік талаптарын сақтамау да улануға әкелуі мүмкін.
Тағы бір маңызды мәселе – химиялық заттарды сақтау тәртібі. Оларды арнайы белгіленген жерде сақтамау үлкен қауіп тудырады. Әсіресе, тұрмыстық химия немесе басқа да химиялық заттар балалардың қолы жететін жерде қалса, кездейсоқ улану қаупі артады. Сондықтан химиялық затты дұрыс пайдалану ғана емес, оны қайда және қалай сақтау да қауіпсіздіктің бір бөлігі.
УЛАНУ БЕЛГІЛЕРІ ҚАНДАЙ?
Химиялық уланудың белгілері улы заттың түріне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Жиі кездесетін белгілердің қатарында:
- жүрек айну;
- құсу;
- бас айналу;
- әлсіздік;
- іштің ауыруы;
- тыныс алудың қиындауы;
- көздің жасаурауы;
- есінен тану бар.
Мұндай белгілер байқалған жағдайда уақыт жоғалтпай медициналық көмекке жүгіну қажет. Уланудың ауыр түрі адамның өміріне қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан мұндай жағдайда өздігінен ем қабылдауға болмайды. Ең дұрыс шешім – жағдайды бағалауды медицина мамандарына тапсыру және қажетті медициналық көмекті уақытында алу.
Химиялық уланудың алдын алудың ең тиімді жолы – қауіпсіздік талаптарын күнделікті өмірде қатаң сақтау.
1. Тұрмыстық химияның нұсқаулығын оқу
Тазалау немесе жуғыш құралды қолданбас бұрын оның нұсқаулығын мұқият оқып шығу қажет. Әртүрлі тазалау құралын өз бетінше араластыруға болмайды. Себебі кейбір химиялық заттар бір-бірімен араласқан кезде денсаулыққа қауіпті улы газдар түзуі мүмкін. Сондықтан «әсерін күшейтеді» деген оймен бірнеше құралды араластыруға болмайды.
2. Химиялық заттарды балалардан аулақ ұстау
Барлық химиялық заттарды балалардың қолы жетпейтін, арнайы жерде сақтау керек. Әсіресе химиялық сұйықтықтарды сусындардың немесе тағам өнімдерінің құтыларына құйып сақтауға болмайды. Сыртынан қарағанда сусынға ұқсайтын ыдыстағы химиялық сұйықтықты адам, әсіресе бала, байқамай ішіп қоюы мүмкін. Сондықтан химиялық заттарды әрдайым өзіне арналған ыдысында және белгіленген жерде сақтау маңызды.
3. Дәрі-дәрмекті мөлшерден асырмау
Дәрі-дәрмектер де қауіпсіздік талаптарын қажет етеді. Оларды тек белгіленген мөлшерде қабылдау қажет. Дәрінің мөлшерін өз бетінше көбейту немесе бірнеше препаратты бақылаусыз бірге қолдану денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан дәрі қабылдағанда белгіленген тәртіпті сақтау маңызды.
4. Газбен жұмыс істегенде сақ болу
Тұрмыстық газты пайдаланған кезде қауіпсіздік ережелерін сақтау өте маңызды. Газ жабдықтарының жарамдылығын бақылап, бөлменің дұрыс желдетілуін қамтамасыз ету қажет. Егер газдың иісі сезілсе, қауіпсіздік шараларын сақтап, газ қызметіне немесе тиісті мамандарға хабарласқан жөн. Газбен байланысты күмәнді жағдайда мәселені өз бетіңізше шешуге тырыспай, тиісті мамандардың көмегіне жүгінген дұрыс.
5. Жеке қорғаныш құралдарын пайдалану
Химиялық заттармен жұмыс істеген кезде жеке қорғаныш құралдарын пайдалану қажет. Олардың қатарына:
- қолғап;
- қорғаныш көзілдірігі;
- қажетті жағдайда тыныс алу мүшелерін қорғайтын құралдар жатады.
Бұл әсіресе химиялық заттармен тікелей жұмыс істейтін кезде маңызды.
Химиялық уланудың алдын алу – тек мамандардың міндеті емес. Бұл – әрбір азаматтың жауапкершілігі. Үйде, жұмыс орнында немесе шаруашылықта химиялық заттарды пайдаланған кезде қарапайым қауіпсіздік талаптарын сақтау көптеген келеңсіз жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді. Ең бастысы – химиялық заттарды қауіптің көзі ретінде қабылдап, оларды нұсқаулыққа сәйкес пайдалану. Балалардың қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөліп, дәрі-дәрмек пен тұрмыстық химияны олардың қолы жетпейтін жерде сақтау қажет. Химиялық заттардың қаупі көбіне олардың күнделікті өмірде жиі қолданылатынымен еленбей қалады. Үйреншікті болып кеткен жуғыш құрал немесе дәрі-дәрмектің өзі дұрыс пайдаланылмаса, адам денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан қауіптің алдын алу үшін күрделі шарадан бұрын қарапайым ережелерді ұмытпау маңызды.
Химиялық улану белгілері байқалған жағдайда уақыт жоғалтпай медициналық көмекке жүгіну керек. Адамның өмірі мен денсаулығы үшін әр минуттың маңызы зор. Қауіпсіздік ережелерін сақтау – өз денсаулығымызға ғана емес, жақындарымыздың өміріне деген жауапкершілігіміздің де белгісі. «Сақтықта қорлық жоқ». Химиялық заттарды дұрыс пайдаланып, қауіпсіздік талаптарын әрдайым есте ұстайық.
Нұржан Ноғайбаев,
Абай облысы санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшысы
