Сыбайлас жемқорлық – қоғамның қалыпты дамуына кедергі келтіріп қана қоймай, азаматтардың мемлекетке деген сеніміне сызат түсіретін күрделі әлеуметтік құбылыс. Оның салдары бір ғана мекеменің немесе белгілі бір саланың шеңберінде қалмайды. Заң талаптарының бұзылуы, әділдік қағидатының әлсіреуі түптеп келгенде қоғамның қауіпсіздігі мен тұрақтылығына әсер етеді.
Бұл мәселе санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласы үшін де айрықша маңызды. Өйткені бұл саладағы негізгі міндет – халықтың денсаулығын қорғау және азаматтарға қауіпсіз өмір сүру ортасын қамтамасыз ету.
Санитариялық-эпидемиологиялық салада қабылданатын кез келген шешімнің артында нақты жауапкершілік тұр. Оның ар жағында адамның денсаулығы, өмір сапасы және қоғамдық қауіпсіздік мәселесі бар. Сондықтан мұнда заңдылық, ашықтық пен адалдық қағидаттарының сақталуы ерекше маңызға ие. Сыбайлас жемқорлыққа жол берілуі санитариялық талаптардың бұзылуына, көрсетілетін қызмет сапасының төмендеуіне және түрлі қауіп-қатерлердің артуына әкелуі мүмкін.
ЗАҢ ТАЛАБЫ — ӘР ҚЫЗМЕТКЕРГЕ ОРТАҚ МІНДЕТ
Бүгінде санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдарында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған қарсы іс-қимыл жасау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп жатыр. Мемлекеттік қызметшілер «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңының талаптарын қатаң сақтауға міндетті. Бұл талаптың негізінде қарапайым, бірақ маңызды қағида жатыр: мемлекеттік қызметкер өзіне жүктелген міндетті адал орындап, жеке басының емес, қоғамның мүддесін бірінші орынға қоюға тиіс.
Мемлекеттік қызмет – ең алдымен жауапкершілік. Қызметтік өкілеттікті пайдалану кезінде қабылданған әрбір шешім азаматтардың құқығы мен заңды мүддесіне әсер етуі мүмкін. Сондықтан қызметкердің адалдығы мен кәсіби ұстанымы бұл саладағы қауіпсіздіктің маңызды құрамдас бөлігі болып саналады.
ОЙЫНҚҰМАРЛЫҚ — ҚОҒАМ ДЕРТІНЕ АЙНАЛДЫ
Қазіргі қоғамда өзекті болып отырған мәселелердің бірі – ойынға құмарлықтың алдын алу. Ойынға тәуелділік адамның әлеуметтік жағдайына ғана емес, психикалық денсаулығы мен отбасылық тұрақтылығына да кері әсер етуі мүмкін. Оның салдарынан еңбек өнімділігі төмендеп, қаржылық қиындықтар туындап, әлеуметтік тәуекелдер арта түседі. Бұл мәселе жеке адамның проблемасымен ғана шектелмейді. Оның салдары отбасына, еңбек ұжымына және жалпы қоғамға әсер етуі мүмкін. Сондықтан санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласында ойынға құмарлықтың алдын алу бағытында да түсіндіру және профилактикалық жұмыстар жүргізіліп келеді.
Мемлекеттік қызметшілер арасында салауатты өмір салтын насихаттауға, психологиялық тұрақтылықты сақтауға және зиянды әдеттердің алдын алуға ерекше көңіл бөлінеді. Мемлекеттік қызметте жүрген әрбір азаматтың моральдық-этикалық бейнесі де маңызды. Өйткені мемлекеттік қызметкердің қоғам алдындағы жүріс-тұрысы мен жауапкершілігі белгілі бір деңгейде мемлекеттік қызметке деген көзқарасқа әсер етеді.
АЛДЫН АЛУ — САЛДАРМЕН КҮРЕСУДЕН МАҢЫЗДЫ
Сыбайлас жемқорлық пен ойынға құмарлықтың алдын алуда профилактикалық шаралардың орны ерекше. Бұл бағытта семинарлар мен түсіндіру кездесулері ұйымдастырылып, заң талаптары мен жауапкершілік шаралары кеңінен түсіндіріледі. Ал цифрландыру мен ашықтықты арттыру қызмет көрсету барысында адам факторынан туындайтын тәуекелдерді төмендетуге мүмкіндік береді.
Қызмет көрсету процесінің неғұрлым ашық әрі түсінікті болуы азамат пен мемлекеттік орган арасындағы байланысты да жеңілдетеді. Сонымен бірге цифрлық құралдарды пайдалану белгілі бір шешімдердің қабылдану барысын бақылауға мүмкіндік беріп, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға ықпал етеді.
Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласында азаматтар мен кәсіпкерлік субъектілерінен келіп түсетін өтініштер мен шағымдар тұрақты бақылауда болады. Әрбір мәселе заң аясында қаралады. Бұл жерде қоғамдық бақылау мен кері байланыстың маңызы ерекше. Себебі азаматтардың өтініштері мен шағымдары мемлекеттік орган жұмысының ашықтығын қамтамасыз ететін маңызды құралдардың бірі болып есептеледі. Кері байланыс арқылы қоғамда туындаған мәселелерді анықтап қана қоймай, оларды заң талаптарына сәйкес қарастыруға мүмкіндік бар. Ал ашықтық – мемлекеттік қызметке деген сенімді қалыптастыратын негізгі қағидаттардың бірі.
АДАЛДЫҚ — ОРТАҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК
Сыбайлас жемқорлық пен ойынға құмарлықтың алдын алу – тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл – қоғамның барлық мүшесіне ортақ жауапкершілік. Адалдық, жауапкершілік және салауатты өмір салтын ұстану күнделікті өмірдегі жеке таңдаудан басталады. Ал осы құндылықтар мемлекеттік қызмет саласында орныққан кезде олардың қоғамдық маңызы одан әрі арта түседі. Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін заң талаптарын сақтау ғана жеткіліксіз. Бұл бағытта адал қызмет, ашық жұмыс, қоғамдық бақылау және профилактика қатар жүруі қажет. Өйткені қауіпсіз әрі тұрақты қоғам құру – бір мекеменің немесе бір саланың ғана міндеті емес. Ол мемлекет пен азаматтың өзара жауапкершілігіне, заңға құрметіне және ортақ құндылықтарға сүйенеді.
Мейржан Сахариев,
Абай облысы санитариялық-эпидемиологиялық бақылау
департаменті басшысының орынбасары
