Облыс орталығы мәртебесін алғалы бері Семей қайнаған құрылыс алаңына айналды. Қаланың шеткері аймақтары мен жаңа шағын аудандарында ондаған әлеуметтік нысан, спорт кешендері мен тұрғын үйлер бой көтеріп жатыр. Алайда үлкен құрылыс үлкен жауапкершілікпен қатар, ширек ғасыр бойы қозғалмаған инженерлік түйткілдерді де су бетіне шығарды. Қаладағы қазылған көшелер, көлік кептелісі және капсуласы қойылған нысандардың нақты тағдыры қалай болмақ? Tura18.kz сайты «Тұңғыштар мекеніндегі» инфрақұрылымдық серпілістің күнгейі мен көлеңкесін ашып көрсетуге тырысты.
Семейдегі құрылыс екі түрлі үдерісті қатар көрсетеді. Бір жағынан, қалада әлеуметтік нысандар салынып, білім беру, медицина, спорт және мәдениет инфрақұрылымын жаңартуға мүмкіндік туса, екінші жағынан, жаңа ғимараттардың сапалы әрі тұрақты жұмыс істеуі үшін алдымен жылу, су, кәріз және электр желілерін реттеу қажет. Демек, қаланың жаңғыруын тек салынып жатқан ғимараттардың санымен немесе құрылысқа бөлінген қаражат көлемімен бағалау жеткіліксіз. Негізгі мәселе – жаңа нысандардың халыққа нақты пайда әкелуі және оларды қамтамасыз ететін инфрақұрылымның сол жүктемеге дайын болуы.
ҚАРАҒАЙЛЫДА ЗАМАНАУИ ҮЛГІДЕГІ ЕКІ МЕКТЕП САЛЫНЫП ЖАТЫР
Семейдің жаңа сәулет келбеті қалыптасып келе жатқан аумақтардың бірі – Қарағайлы шағын ауданы. Мұнда тұрғындар санының өсуі мен көші-қон үдерістері білім беру мекемелеріндегі орынға сұранысты арттырды. Халық саны көбейген сайын балаларды мектепке беру, оқу орындарындағы жүктемені азайту және білім алуға қолайлы жағдай жасау мәселесі де өзекті бола түсті. Осы қажеттілікті өтеу үшін шағын ауданда екі ірі мектептің құрылысы басталған.
Абай облысы құрылыс басқармасының басшысы Серік Тілемесовтің айтуынша, бұл жобалар оқушы орындарының тапшылығын азайтып, балалардың сапалы білім алуына мүмкіндік беруге бағытталған.
Қарағайлы шағын ауданында оқушылар санының күрт өсуіне байланысты қазір екі үлкен мектеп салынып жатыр. Оның бірі – елімізде өзіндік озық стандартын қалыптастырған BINOM мектебі болса, екіншісі – 400 орындық жаңа Білім-инновация лицейі. Бұдан бөлек, қаладағы №4 және №30 мектептерге әрқайсысы 500 орындық қосымша жапсаржайлар бой көтеріп келеді. Бұл шаралар балаларды сапалы біліммен қамтуға және мектептердегі жүктемені азайтуға мүмкіндік береді, – деді Серік Тілемесов «Әріптеспен әңгіме» жобасы аясындағы подкаста.
Мектеп құрылысының маңызын тек қосылатын оқушы орындарының санымен шектеуге болмайды. Жаңа шағын аудандардың дамуы тұрғын үй салумен қатар жүруге тиіс. Егер тұрғындар саны артып, әлеуметтік инфрақұрылым соған сай дамымаса, білім беру мекемелеріне түсетін салмақ көбейіп, балалардың тұрғылықты жеріне жақын мектепте оқу мүмкіндігі шектелуі ықтимал. Сондықтан Қарағайлыдағы мектептердің құрылысы – қаланың кеңеюіне байланысты туындаған қажеттіліктің бір шешімі.
Бұл аумақта ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған орталық салынып жатыр. «Қазақстан халқына» қорының қолдауымен бой көтеретін нысан екі қабатты, аумағы 2000 шаршы метр болады. Қазір іргетасы қаланып, құрылыс қыза түскен.
Орталықтың салынуы Семейдегі инклюзивті білім беру мен қолдау инфрақұрылымын дамыту тұрғысынан маңызды. Ерекше қажеттіліктері бар балаларға қолайлы орта қалыптастыру үшін арнайы қызметтер мен бейімделген кеңістіктер қажет. Мұндай орталықтар сол қажеттіліктерді өтеуге бағытталған әлеуметтік нысандардың қатарында.
18 МЫҢ ОРЫНДЫҚ СТАДИОН: ҚҰРЫЛЫСҚА ТОПЫРАҚ ТА ӘСЕР ЕТЕДІ
Семейдегі ірі жобалардың бірі – 18 мың көрерменге арналған орталық стадион. Қалада футболға деген қызығушылық жоғары болғандықтан, мұндай нысанның салынуы спорт инфрақұрылымын дамытудағы маңызды қадамдардың бірі саналады. Алайда стадионның ауқымы мен конструкциялық ерекшеліктері құрылысты қиындатып отыр.
Мамандардың айтуынша, Семейдің жер қыртысы құмды, ал жерасты сулары жер бетіне жақын. Мұндай гидрогеологиялық жағдай ауыр металл конструкциялары қолданылатын стадионның іргетасын жобалау кезінде ерекше шешімдерді қажет етеді.
Семейдің жер қыртысы өте күрделі, құмды әрі жерасты сулары өте жақын орналасқан. Мұндай топыраққа қарапайым тәсілмен 18 мың адам сиятын ауыр металл конструкциялы стадионды тұрғызу қауіпті. Сол себепті біз еліміздегі жалғыз ғылыми мекеме – „ҚазҚСҒЗИ“ (КазНИИСА) мамандарын арнайы шақырып, зерттеу жүргіздік. Ғалымдардың шешімімен бұрғылама-құю қадалары таңдалды. Жобалық норматив бойынша мұндай алып кешенді салуға 36 ай беріледі. Біздің қатал қысымыз бен ауа райын ескерсек, бұл жұмыс 3-4 жылға дейін созылуы мүмкін. Сапаға басымдық бермей, асығыстық танытуға болмайды, – деп түсіндірді Серік Тілемесов.
Мұнда назар аударатын мәселе – ірі құрылыстың мерзімі тек мердігердің жұмыс қарқынына байланысты емес. Жердің ерекшелігі, инженерлік зерттеулердің нәтижесі, іргетастың түрі және өңірдің климаттық жағдайы да құрылыс барысына әсер етеді. Стадион секілді күрделі нысандарда бастапқы кезеңде дұрыс қабылданған техникалық шешімдер кейінгі пайдалану қауіпсіздігі үшін маңызды.
ЕЛ КҮТКЕН ЕКІ АУҚЫМДЫ ЖОБА
Семейдің денсаулық сақтау инфрақұрылымын жаңарту жоспарында да екі ауқымды жоба бар. Қалада көпсалалы орталық аурухана мен көпсалалы балалар ауруханасын салу көзделген. Қазір екі жобаның да сараптамасы аяқталуға жақын. Тиісті құжаттар толық бекітілгеннен кейін Денсаулық сақтау министрлігі мен республикалық бюджеттен нақты қаржы қарастырылып, мердігерлер құрылыс жұмыстарына кіріспек.
Бұл жерде жобаның жоспарға енгізілуі мен оның нақты құрылыс кезеңіне өтуінің арасындағы айырмашылықты ескеру қажет. Медициналық мекемелерді салу үшін алдымен жобалық құжаттар белгіленген тәртіппен сараптамадан өтіп, қаржыландыру мәселесі шешілуі керек.
Екі аурухананың салынуы Семейдегі медициналық инфрақұрылымды жаңартуға бағытталған маңызды бастама болғанымен, тұрғындар үшін түпкілікті нәтиже нысандардың пайдалануға берілуімен және медициналық қызмет көрсетуге дайын болуымен өлшенеді.
Сондықтан алдағы кезеңде жобалардың сараптамадан өтуі, қаржының бөлінуі және құрылыс жұмыстарының басталуы туралы ақпаратты жүйелі түрде жариялап отыру маңызды. Бұл тұрғындарға жобалардың қай кезеңде тұрғанын түсінуге, ал қоғамдық бақылауға олардың орындалу барысын бағалауға мүмкіндік береді.
«АБАЙҒА ҚҰРМЕТ»: ӨЗГЕ ӨҢІРЛЕРДІҢ ТАРТУЫ ҚАНДАЙ?
Абай облысы құрылған кезде жарияланған «Абайға құрмет» акциясы аясында еліміздің бірқатар облысы мен ұлттық компаниялары Семейде әлеуметтік және қоғамдық маңызы бар нысандар құрылысын қолға алған. Бұл бастама қала инфрақұрылымын дамытуға қосымша қаражат тартуға мүмкіндік беріп отыр.
Құрылыс басқармасының басшысы келтірген мәліметтерге сәйкес, жобалар мәдениет, спорт, жастардың дамуы және қоғамдық кеңістіктерді қалыптастыру бағыттарын қамтиды.
Шымкент қаласы Семейде жалпы құны 3 млрд теңге болатын Шығармашылық және музыка орталығын салып жатыр. Қазір ғимараттың бірінші қабаты бой көтерген. Сонымен қатар «Водный» кентінде 100 орындық мәдениет үйін салу қарастырылған. Шығармашылық және музыка орталығы мәдениет пен өнер саласындағы инфрақұрылымды толықтыруға бағытталған. Ал «Водный» кентіндегі мәдениет үйі жергілікті тұрғындардың мәдени іс-шараларға қатысуына жағдай жасамақ.
Павлодар облысы құны 2 млрд теңгеден асатын заманауи Үстел теннисі орталығының құрылысын қаржыландырады. Мұндай спорт нысаны қаладағы спорт инфрақұрылымын кеңейтіп, үстел теннисімен айналысуға арналған арнайы кеңістіктің қалыптасуына мүмкіндік береді.
Алматы қаласы Семейдің әкімшілік-іскерлік орталығы аумағында төрт қабатты Медиа орталық тұрғызып жатыр. Жобаның құны шамамен 6–6,5 млрд теңге деп көрсетілген. Медиа орталық қаланың қоғамдық және ақпараттық инфрақұрылымын толықтыратын нысандардың бірі ретінде қарастырылып отыр.
Ақтөбе облысы бұрынғы «Пищевик» стадионының орнына жекпе-жек түрлеріне арналған спорт сарайын салуды қолға алған. Жобаға 1 млрд теңге бөлініп, құжаттары сараптамаға өткізілген. Бұл жобаның келесі кезеңге өтуі тиісті сараптаманың нәтижесі мен құрылыс жұмысының ұйымдастырылуына байланысты. Қазіргі дерек бойынша қаражат бөлініп, құжаттар сараптамаға ұсынылған.
Маңғыстау облысы Семейде «Достық үйі» жобасын жүзеге асыруды қолға алды. Көпұлтты қаланың бірлігін нығайтуға бағытталған бұл нысан қоғамдық келісім мен мәдени байланыстарды дамытуға арналған.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы жастарға арналған «Болашақ сарайы» кешенінің құрылысын жүргізіп жатыр. Жобаның құны – 5,5 млрд теңге.
Осы жобаларды жинақтап қарағанда, Семейге сырттан тартылған қолдау бірнеше бағытты қамтитынын көруге болады. Бірі – мәдениет пен шығармашылыққа, екіншісі – спортқа, үшіншісі – жастардың дамуына, тағы бірі қоғамдық келісім мен ақпараттық инфрақұрылымға арналған. Мұндай ынтымақтастық облыс орталығының әлеуметтік нысандарын көбейтуге мүмкіндік береді. Алайда жобалардың нақты нәтижесін бағалау үшін олардың құрылысы қай деңгейге жеткенін, қайсысы сараптамадан өтіп жатқанын және қайсысы пайдалануға берілгенін сараптап қарау қажет. Сондықтан тұрғындар үшін ең маңыздысы – жобалардың тізімі ғана емес, олардың орындалу барысы мен аяқталу мерзімі туралы нақты әрі тұрақты ақпараттың болуы.
КАПСУЛА ҚОЙЫЛДЫ, ҚҰРЫЛЫС БАСТАЛЫП КЕТУІ ҚАЖЕТ ПЕ?
Қоғамда құрылыс нысандарының іргетасын қалау рәсімінен кейін жұмыс бірден қарқын алуы керек деген түсінік бар. Ал арада уақыт өтіп, құрылыс алаңында айтарлықтай өзгеріс байқалмаса, тұрғындар жобаның тағдырына күмән келтіре бастайды. Мамандардың айтуынша, капсула салу рәсімін тек көзбояушылық деп бағалау дұрыс емес. Бұл – тек әкімдік пен инвестордың жобаны жүзеге асыруға байланысты ресми міндеттеме алуының белгісі. Алайда рәсімнен кейін бірден ғимараттың қабырғалары көтеріле қоймауы мүмкін, себебі құрылысқа дейін бірнеше күрделі кезеңнен өту қажет.
Көпшілік капсула қойған соң ертеңіне бірден ғимарат бой көтеруі керек деп ойлайды. Бірақ капсула салу – босқа мақтану немесе көзбояушылық емес. Бұл – әкімдік пен инвестордың ел алдында ресми жауапкершілік алып, міндеттеме бекітуі. Одан кейін мемлекеттік сараптама, топырақты зерттеу, желілерді тарту секілді ұзақ әрі көрінбейтін күрделі заңды процестер жүреді. Бұл процестерді айналып өтуге ешкімнің құқығы жоқ, – деп нақтылады құрылыс басқармасының басшысы.
Бұл түсіндірме құрылыс жобасының сырт көзге байқала бермейтін дайындық кезеңдеріне назар аудартады. Ғимараттың құрылысын бастау үшін қаражат пен жер телімі жеткіліксіз. Жобалық құжаттама әзірленіп, тиісті сараптамадан өтуі, топырақтың ерекшелігі зерттелуі және қажетті инженерлік желілерге қатысты мәселелер шешілуі керек. Сонымен бірге рәсімдердің заңға сәйкес орындалуы жобаның барысын бақылау қажеттігін жоймайды. Керісінше, құрылыс туралы жарияланған ақпарат пен нақты жұмыс кезеңдерінің арасындағы байланысты түсіндіру маңызды. Егер белгілі бір нысанның құрылыс алаңында жұмыс баяу жүрсе немесе ұзақ уақыт бойы көзге көрінетін өзгеріс болмаса, оның себебін түсіндіретін ресми ақпарат тұрғындардың күмәнін азайтуға көмектеседі.
Қоғам үшін капсуланың қашан қойылғанынан гөрі, одан кейін қандай жұмыстар атқарылғаны маңызды. Сараптама аяқталды ма, қаржыландыру бекітілді ме, инженерлік желілер дайын ба, құрылыс кестесі қандай – осындай сұрақтарға нақты жауап берілгенде ғана жобаның шынайы барысын бағалауға болады. Демек, құрылысқа қатысты ашықтық екі тараптың да жауапкершілігін күшейтеді: мемлекеттік органдар мен инвесторлар жобаның орындалу барысын түсіндіреді, ал тұрғындар жарияланған міндеттемелердің нақты іске асуын бақылай алады.
СЕМЕЙДІҢ ТОЛЫҚ ЖАҢҒЫРУЫНА ТАҒЫ 5-6 ЖЫЛ ҚАЖЕТ
Семей тұрғындарының күнделікті өміріне тікелей әсер етіп отырған мәселелердің бірі – қазылған көшелер, шаң-тозаң және көлік кептелісі. Құрылыс жұмысы жүргізіліп жатқан аумақтарда қозғалыстың қиындауы қала тұрғындарының наразылығын туғызуы мүмкін. Әсіресе, жолдардың жабылуы күнделікті қатынауға кедергі келтіріп, көлік қозғалысына қосымша салмақ түсіреді. Алайда құрылыс басқармасының басшысы бұл қолайсыздықтардың астарында қаланың ескірген инженерлік желілерін жаңарту қажеттілігі жатқанын айтады. Оның сөзінше, Семейдің жылу, су және кәріз құбырларының тозуы жаңа нысандар салу мен қаланың инфрақұрылымын дамытуды тежеп отыр.
Қала тұрғындарының көшелердің қазылып, жолдардың жабылғанына ренжитінін түсінемін. Бірақ ашығын айту керек, Семейдің жерасты желілері әбден тозған. Біз бұл жылу, су, кәріз құбырларын түбегейлі жаңартпай, үстіне жаңа мектеп немесе аурухана тұрғыза алмаймыз, инвестор да тарта алмаймыз. Семейді толыққанды қалпына келтіріп, қалыпты инфрақұрылымға жеткізу үшін бізге әлі 5–6 жыл уақыт пен тұрғындардың сабыры қажет. Бұл бір күнде немесе бір маусымда бітетін жұмыс емес, – деді Серік Тілемесов.
Бұл қаланың құрылыс мәселесін тек жаңа ғимараттар тұрғысынан қарастыруға болмайтынын көрсетеді. Мектеп, аурухана немесе спорт кешені салынғанымен, оларды сумен, жылумен және кәріз жүйесімен қамтамасыз ету мүмкіндігі жеткіліксіз болса, жаңа инфрақұрылымның тұрақты жұмыс істеуі қиындайды. Сондықтан жер астындағы инженерлік желілерді жаңарту – құрылыс қарқынын тежейтін қосымша жұмыс қана емес, қаланың одан әрі дамуына қажетті негіз. Құбырларды ауыстыру кезінде көшелерді қазуға, кейбір учаскелердегі қозғалысты шектеуге тура келеді. Бұл тұрғындарға уақытша қолайсыздық туғызғанымен, мәселені түбегейлі шешу үшін мұндай жұмысты атқару өте маңызды.
Алдағы жылдардағы негізгі міндет – жаңа әлеуметтік нысандардың құрылысын ескі желілерді жаңартумен үйлестіру. Мұндай үйлесім болмаса, қаланың бір бөлігінде жаңа ғимараттар бой көтергенімен, басқа бөліктерінде инженерлік желілерге қатысты қиындықтар сақталуы мүмкін.
ЖЭО-3 ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ТАПШЫЛЫҚТЫ ШЕШЕ МЕ?
Семейдегі құрылыс қарқынына әсер ететін тағы бір маңызды мәселе – энергетикалық инфрақұрылым. Жаңа мектептер, ауруханалар, мәдениет орталықтары мен басқа да нысандар пайдалануға берілгенде, олардың қалыпты жұмыс істеуі үшін жылу мен электр энергиясы қажет болады. Сондықтан әлеуметтік нысандардың көбеюі энергетикалық жүйеге түсетін жүктемені де арттырады.
Қаладағы энергетикалық тапшылықты шешуге бағытталған негізгі жобалардың бірі – ЖЭО-3 құрылысы. Нысанды «Самұрық-Энерго» компаниясы салып жатыр. Оның толық іске қосылуы шамамен 2029 жылға жоспарланған. ЖЭО-3 іске қосылғанға дейін жаңа салынып жатқан ондаған нысанды жылумен қамту мәселесі өзекті болып қала береді. Осы кезеңде қолданыстағы қазандықтар мен электр желілеріне жедел күрделі жөндеу жүргізіліп жатыр. Бұл жағдай Семейдің инфрақұрылымдық жаңғыруындағы өзара байланысты тағы бір рет көрсетеді. Бір бағыттағы құрылыс екінші бағыттағы мүмкіндіктерге тәуелді. Мектеп немесе аурухана ғимаратының дайын болуы оның бірден толыққанды жұмыс істей бастайтынын білдірмейді. Ол үшін инженерлік желілер мен энергетикалық жүйе қажетті қуатты қамтамасыз етуі керек.
Сондықтан ЖЭО-3 құрылысының маңызы жеке бір нысанның іске қосылуымен шектелмейді. Ол қаланың энергетикалық мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған ірі инфрақұрылымдық жоба ретінде қарастырылады. Ал оған дейін қолданыстағы жүйелердің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету қажеттілігі сақталады.
Тұрғындар үшін маңыздысы – жаңа нысандардың құрылысы мен энергетикалық инфрақұрылымның жаңаруы бір-бірімен үйлесіп, қаладағы жылумен қамту мәселелерін шешуге ықпал етуі. Бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижесі ЖЭО-3-тің іске қосылу мерзімімен ғана емес, оған дейінгі кезеңде қолданыстағы жүйелердің қаншалықты сенімді жұмыс істейтінімен де байланысты.
КӨЛІК КЕПТЕЛІСІ: ТАРИХИ ОРТАЛЫҚ ЖӘНЕ БАС ЖОСПАР
Семейдегі құрылыс пен инфрақұрылымға қатысты түйткілдер көлік қозғалысынан да байқалады. Қаланың тарихи орталығындағы көшелердің тарлығы және Алматы, Павлодар, Астана бағыттарындағы транзиттік жүк көліктерінің қозғалысы жолдарға түсетін салмақты арттырып, кептелістің жиілеуіне әсер етеді. Бұл мәселе тек көлік жүргізушілеріне қолайсыздық туғызумен шектелмейді. Қала ішіндегі қозғалыстың қиындауы тұрғындардың күнделікті қатынауына, қоғамдық кеңістікті пайдалануына және қала инфрақұрылымының жалпы жұмыс ырғағына ықпал етеді. Осыған байланысты Семейдің жаңа бас жоспарына арнайы түзетулер енгізіліп, ауыр жүк көліктерін қаланың орталық бөлігінен тыс бағыттауға арналған айналма жолдар жүйесі жобаланды. Айналма жолдардың мақсаты – транзиттік көліктердің қала орталығына түсіретін жүктемені азайту. Егер мұндай жолдар жүйесі жоспарға сәйкес жүзеге асса, қала ішіндегі көлік ағынын ұйымдастыруға қосымша мүмкіндік пайда болады. Дегенмен көлік мәселесін шешу бір ғана жол салумен шектелмейді. Қаланың тарихи құрылымы, көшелердің өткізу қабілеті, транзиттік бағыттар және жаңа шағын аудандардың дамуы өзара байланысты. Сондықтан бас жоспарға енгізілетін түзетулердің маңызы көлік қозғалысын ұзақ мерзімді перспективада ұйымдастыруға бағытталған шешімдермен өлшенеді.
Жуықта Семейдің бас жоспарын талқыға салған қоғамдық талқылау өтті. Алқалы жиында қала әкімі Әділет Қожанбаев құжатқа енгізілетін түзетулер қаланың келешектегі дамуы мен ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін маңызды екенін атап өтті.
Бас жоспарға енгізілетін түзетулер аясында облыс әкімі Берік Уәлиұлының бастамасымен Семей қаласында жаңа Smart City әкімшілік-іскерлік орталығын құру, Павлодар–Алматы айналма магистралін салу, арнайы индустриялық экономикалық аймақты және өзге де ірі инвестициялық жобаларды орналастыру көзделген. Сонымен қатар жоба аясында Жарқын елді мекенінің аумағын Семей қаласының шекарасынан шығару арқылы қала шекарасын нақтылау ұсынылды. Бұл мәселе аталған елді мекен тұрғындарының өтініштері негізінде қарастырылды, – деді қала әкімі.
ЖАҢА ҒИМАРАТТАР МЕН ЕСКІ ЖЕЛІЛЕР АРАСЫНДАҒЫ БАЙЛАНЫС
Семей қазір құрылыс қарқыны күшейген кезеңді бастан өткеріп жатыр. Қарағайлыдағы мектептер мен инклюзив орталық, 18 мың орындық стадион, екі ірі аурухана, өзге өңірлер мен ұлттық компаниялардың қолдауымен салынып жатқан мәдени һәм спорт нысандары қаланың әлеуметтік инфрақұрылымын кеңейтуге бағытталған.
Сонымен қатар қаланың дамуын тежеп отырған бірнеше мәселе қылаң берді. Олардың қатарында ескірген инженерлік желілер, энергетикалық тапшылық, қазылған көшелер, көлік кептелісі және бірқатар жобаның сараптама мен қаржыландыру кезеңінде болуы бар. Бұл түйткілдер бір-бірінен бөлек емес. Жаңа нысандардың тиімді жұмыс істеуі үшін инженерлік желілердің мүмкіндігі жеткілікті болуы керек. Қаладағы көлік қозғалысын жақсарту үшін жол инфрақұрылымын жоспарлау қажет. Ал құрылысы басталған жобалардың нақты нәтижеге айналуы үшін сараптама, қаржыландыру және құрылыс кезеңдері өзара үйлесуге тиіс.
Сондықтан Семейдің жаңғыруын тек құрылыс алаңдарының санына немесе бой көтерген ғимараттарға қарап бағалау жеткіліксіз. Қаланың шынайы өзгерісі жаңа нысандардың пайдалануға берілуімен, олардың тұрғындарға қолжетімді болуымен және инженерлік инфрақұрылымның сенімді жұмыс істеуімен анықталады.
Семейдің болашағы тек жаңа ғимараттардың сәулеттік келбетіне емес, олардың табанындағы инженерлік жүйелердің сапасына да байланысты. Қала үшін бүгінгі басты міндет – құрылыс қарқынын сақтай отырып, ескі инфрақұрылымды жаңарту және әлеуметтік нысандардың нақты қажеттілікке сай жұмыс істеуіне жағдай жасау.
